معنی حملات تهران؛ یازده سپتامبر ایران

می توان این حادثه را بازتابی از اثرات سفر پرزیدنت ترامپ به ریاض بر کشورهای مختلف دانست.

حقی اویغور معاون مرکز

صادق زیبا کلام اندیشمند سرشناس ایرانی تأکید می کند مهمترین چیزی که در این واقعه فرو ریخت، تصویر "جزیره ای امن در اقیانوسی پرتلاطم" بود که اخیرا توسط ایران ترسیم شده بود.

روز چهارشنبه، ١٧ خردادماه، ایران در معرض حملات مسلحانه ای قرار گرفت. در طی این حملات که همزمان مجلس شورای اسلامی در جنوب پایتخت و مرقد امام خمینی مورد هدف قرار گرفتند، بیش از چهل نفر زخمی شده و هفده نفر نیز جان خود را از دست دادند. این حملات که داعش مسئولیت آنها را به عهده گرفته است، از بسیاری جهات و به عنوان اولین عملکرد مهم این سازمان در ایران نیاز به بررسی دقیق دارد.

نخست به دلیل عواملی مانند رشتۀ حوادث اتفاق افتاده و انتخاب اهداف مورد نظر، در ابتدا چنین تصور می شد که این حملات توسط سازمان مجاهدین خلق ایران که مخالف رژیم ایران است، صورت گرفته است. اهمیت سمبلیک اهداف انتخاب شده و اظهاراتی مبنی بر اینکه یکی از مهاجمان زن با استفاده از سیانور دست به انتحار زده است -که خود این امر در روند حملات و فعالیتهای سازمان مجاهدین خلق ایران و به عنوان تعهدی نسبت به این سازمان امری معمول به شمار می رود- موجب ایجاد شک و تردید شده بود. یکی از دلایلی که ادعای داعش را تکذیب می کند، این واقعیت است که سازمانی با دیدگاه روشن نسبت به ایران و شیعه یک نهاد سیاسی و یک نهاد مذهبی را انتخاب نمود که از آنها به خوبی محافظت می شد و یک پیام سیاسی داد حال آنکه ایجاد رعب و وحشت از طریق هدف قرار دادن اماکنی با دسترسی به مراتب آسان تر مانند مترو، مدرسه، بیمارستان و غیره می توانست تعداد تلفات بیشتری داشته باشد و بنابر این حساسیت بیشتری ایجاد کند.

دلیل نامگذاری این عملیات با عنوان یازده سپتامبر ایران بیشتر به شوک ایجاد شده در افکار عمومی مربوط است که کشور داخل مرزهای خود مورد تهاجم قرار گرفته است؛ اتفاقی است که در طول ٢٣ سال بی سابقه بوده است.

دلیل نامگذاری این عملیات با عنوان یازده سپتامبر ایران بیشتر به شوک ایجاد شده در افکار عمومی مربوط است که کشور داخل مرزهای خود مورد تهاجم قرار گرفته است؛ اتفاقی است که در طول 23 سال بی سابقه بوده است. همانگونه که صادق زیبا کلام اندیشمند سرشناس ایرانی تأکید می کند مهمترین چیزی که در این واقعه فرو ریخت، تصویر "جزیره ای امن در اقیانوسی پرتلاطم" بود که اخیرا توسط ایران ترسیم شده بود. سالهاست که ایران گفتمان امنیت را پیش می کشد و مدعی است که رفتار تهاجمی و پرخاشگرانۀ خود در منطقه در واقع امنیت داخل کشور را تأمین می کرده است. سازماندهی چنین حمله ای آسان بر روی هدفی کاملا محافظت شده و همچنین ناکامی در سرکوب این عملیات برای چندین ساعت نشان داد که ایران تا چه حدی در برابر این نوع حملات فاقد آمادگی لازم است و استفاده از واژۀ امنیت در این کشور تا چه حدی بی معنی به نظر می رسد.

پیام اصلی حمله این است که موضوع "مصونیت از مجازات" ایران که در طول دورۀ ریاست جمهوری اوباما مطرح شده بود، به سر آمده است.

پیام اصلی حمله این است که موضوع "مصونیت از مجازات" ایران که در طول دورۀ ریاست جمهوری اوباما مطرح شده بود، به سر آمده است. معلوم است که دولت اوباما تنها فعالیتهای هسته ای ایران را در دستور کار خود قرار می داد و از فعالیتهای مخرب تهران در سطح منطقه ای چشم پوشی می کرد. نکتۀ مطرح شده در کمپین بین المللی در مورد تعیین مایکل دی آندریا -معروف به "آیت الله مایک" که اندکی قبل از حادثۀ تهران به سرپرستی واحد عملیاتی سیا علیه ایران منصوب شده بود- مبنی بر شروع عملیات علیه ایران و نیز اظهارات ترامپ در خصوص اینکه "حامیان تروریسم خود قربانی آن می شوند" می تواند دورانی به مراتب متفاوت برای ایران پیش بینی کند.

جایگاه ایران در فهرست اهداف مورد نظر در نشست ریاض که با حضور ترامپ برگزار شده بود، نشانگر مرحلۀ جدیدی در روابط بین دو کشور است.

این حادثه ارتباط نزدیکی با عربستان سعودی نیز دارد. بر کسی پوشیده نیست که ریاض تهران را مهمترین دشمن خود در منطقه می داند. در واقع جایگاه ایران در فهرست اهداف مورد نظر در نشست ریاض که با حضور ترامپ برگزار شده بود، نشانگر مرحلۀ جدیدی در روابط بین دو کشور است و نشان می دهد که تنش به وجود آمده از زمان اعدام شیخ نمر در دی ماه 94 هنوز کاهش نیافته است. اظهارات محمد بن سلمان وزیر دفاع عربستان مبنی بر اینکه "اکنون جنگ به داخل خاک ایران کشیده خواهد شد" و اظهارات مشابه از سوی عادل جبیر وزیر امور خارجۀ عربستان مبنی بر اینکه "ایران باید مورد مؤاخذه قرار گیرد" باعث شد ایران فکر کند که عربستان سعودی در پشت پردۀ این حوادث بوده است. اگرچه بیانیۀ سپاه پاسداران که بعد از حادثۀ تهران منتشر شد، صراحتا به نام ریاض اشاره نمی کند، اما جملاتی از قبیل اینکه "این اقدام پس از جلسۀ مشترک رئیس جمهور آمریکا با سران یکی از دول مرتجع منطقه صورت گرفت" به طور ضمنی به نام عربستان سعودی اشاره دارد. برخی از فرماندهان سپاه پاسداران پا فراتر از این گذاشتند و عربستان سعودی را مسئول این حادثه دانسته و از گرفتن انتقادم سخن گفتند. با این وجود، اظهارات محمد علوی وزیر اطلاعات ایران یک روز پس از حملات تهران مبنی بر اینکه "هنوز نمی توانیم قضاوت کنیم که عربستان سعودی در این حادثۀ تروریستی نقش داشته است" احتمالا ناشی از تفاوت در دیدگاه های مربوط به واکنش ایران نسبت به ریاض است. در واقع، اظهارات علی مطهری نایب رئیس مجلس با این مضمون که "سیاست صهیونیسم این است که به جای اسرائیل، ایران را در مقابل عربها قرار دهد. نباید در این دام گرفتار شویم" نشانگر دیدگاه جناح اعتدالیون ایران است.

زمان بندی حمله

حملات تهران بلافاصله بعد از تنش در روابط عربستان و امارات و کشور قطر صورت گرفت. می توان این حادثه را بازتابی از اثرات سفر پرزیدنت ترامپ به ریاض بر کشورهای مختلف دانست. دیدار جواد ظریف وزیر امور خارجۀ ایران از ترکیه طی چند ساعت پس از وقوع حملات تهران احتمالا با هدف بیان دیدگاه های ایران در مورد دور جدید روابط این کشور با ترکیه و نزدیک تر ساختن آنکارا به تهران از طریق موضع گیری بر علیه عربستان سعودی صورت گرفت. با این وجود می توان پیش بینی کرد که ترکیه حد اقل در این برهۀ زمانی از اظهارات روشن و صریح آقای اردوغان در مورد بحران خلیج باز نخواهد ایستاد و تنها باید منتظر ماند و دید که حوادث چگونه رقم خواهند خورد.

ايران، حملات، عربستان، تركيه

تصمیم ایران برای غنی سازی اورانیوم و پیامدهای آن

حقی اویغور

بعید نیست در روزهای آتی در رسانه های بین المللی و امریکا شاهد اخبار و تفاسیری باشیم مبنی بر اینکه ایران با خروج تدریجی از برجام، به دنبال دستیابی به بمب اتمی است.

پیامدهای احتمالی سرنگونی پهباد امریکایی از سوی ایران چه خواهد بود؟

حقی اویغور

سرنگونی پهباد شناسایی ارتش امریکا توسط ایران در جنوب خلیج فارس، آخرین حلقه تنش میان ایران و ایالات متحده است که طی یک سال اخیر در حال افزایش بوده است.