Kültürel İran Düşüncesi

TOPLUM / KÜLTÜR 15.05.2020
Umut Başar Kıdemli Uzman, Kültür ve Toplum

İranlı aydınların Kültürel İran’dan kavram olarak siyasi sınırların ötesine uzanan, tarihteki İran’ın sınırları ve coğrafyasını kapsayacak şekilde büyük bir İran’ı kastettikleri anlaşılmaktadır.

20. yüzyılın başlarında kurulan birçok ulus-devlette olduğu gibi İran’da da milliyetçilik ülkenin iç politikadaki belirleyici siyasi ideolojilerden biriydi. 1925 yılında Rıza Han’ın İran Meclisi tarafından Şah ilan edilmesinden sonra ilhamını İslam öncesi Ahameniş, Part ve Sasani devletlerinin siyasi ve kültürel mirasından alan milliyetçi bir düşüncenin yönlendirdiği otoriter ve tepeden inmeci bir modernleşme siyaseti, 1979’da İran İslam Devrimi gerçekleşene kadar devletin resmî politikasıydı. Akademik ve kuramsal zeminini çoğunlukla oryantalistlerin oluşturduğu Fars milliyetçiliğini, Pehlevi1 oligarşisi ve kültürel elitlerin düşünce dünyasından geniş halk kitlelerine yayacak birçok kültür kurumu tesis edilmiştir. Ayrıca saltanatın İran’ın birlik ve beraberliğinin sembolü hâline getirilmesiyle oluşturulan değerler sistemi, İslam öncesi İran kültür medeniyetinin yalnızca bir bölümünü referans alan bir görünüm arz etmekteydi.

 

 

 

Siyasi İran, Coğrafi İran, Kültürel İran, Fars Dünyası, Farsça

İran’ın Milliyetçi Önyargıları Türkiye’yle Kültürel İlişkilerini de Zedeliyor

Umut Başar

Bu coğrafyadaki kültürel birikimin toptancı bir şekilde, doğruluğu tartışmalı “Aryan Teorisi” üzerinden İran’ın hanesine yazılması izaha muhtaçtır.